Skógarbotnsplöntur

Þar sem tvö tré koma saman, þar er skógur.

Aðstæður fyrir annan gróður en tré eru gjörólíkar í og utan við skóga. Sérstaklega ef trén eru fleiri en tvö. Þess vegna er farið dálítið frjálslega með sannleikann í þessari tilvitnun hér í byrjun og sennilega á það sinn þátt í að gera hana svona eftirminnilega. Allar grænar plöntur ljóstillífa. Því er birta og sólarljós þeim alger nauðsyn. Þar sem í skóginum vaxa að jafnaði mörg tré verður meiri birta utan við skóginn en víðast hvar inni í honum. Á móti kemur að skógurinn er mun skýlli en berangrið. Innan skógarins verður meiri samkeppni um birtu, næringu og pláss, bæði ofan- og neðanjarðar, en á berangri. Að auki skiptir gerð, stærð og aldur skógarins miklu máli hvað varðar skilyrði fyrir gróður í skógi. Allt þetta leiðir til þess að aðstæður fyrir lággróður og runna eru aðrar inni í skóginum en utan hans. Plöntur, sem þróast hafa í skógum, getum við kallað skógarbotnsplöntur. Þær eiga það sameiginlegt að vilja vaxa í skjóli og flestar þeirra komast af þótt þær fái ekki mikið ljós. Margar þessara plantna þola illa að vaxa á berangri. Þær geta þornað og skrælnað utan skógarskjólsins enda eru þær fæstar með varnir eins og þykka vaxhúð eða mikla hæringu til að draga úr vatnstapi. Slíkar varnir tilheyra fyrst og fremst berangursplöntum af einhverju tagi. Margar skuggþolnar skógarbotnsplöntur eru sérlega blaðfallegar og sumar hafa mjög stór laufblöð sem auðvelda þeim ljóstillífun. Má nefna brúskur, Hosta spp. sem dæmi. Við höfum áður birt pistil um hvernig skógarbotninn þróast en hér birtist annar pistill okkar um skógarbotninn.

Með mismunandi tegundum trjáa af ólíkum aldri og mismunandi þéttleika ásamt tilheyrandi rjóðrum má hanna fjölbreyttan og síbreytilegan skógarbotn. Mynd: Sig.A.

Yfirlit

Umfjöllun um skógarbotninn í íslenskum skógum hefur hingað til verið heldur klén en efnið umfangsmikið. Því munum við smám saman birta fleiri pistla um gróður í skógarbotninum á þessum vettvangi. Hér verður fjallað almennt um þær plöntur sem þrífast í skógarbotni. Seinna munum við fjalla nánar um einstaka hópa plantna. Í þessum pistli segjum við fyrst frá því að aðstæður geta verið mjög ólíkar í skógarbotninum frá einum stað til annars. Þar getur vaxandi skjól, ólík birta og mismunandi jarðvegur skapað fjölbreytta vist. Svo segjum við frá vorblómstrandi plöntum í laufskógum sem ljúka blómgun og jafnvel allri vaxtarlotunni áður en skógurinn laufgast að fullu. Síðan skoðum við sérstaklega skuggþolnar plöntur sem þurfa gott skjól yfir veturinn. Slíkt skjól geta skógar veitt en sumar þessara plantna hafa viðhaldist í snjódældum eða hraungjótum eftir að skógarnir hurfu að mestu á Íslandi. Því næst segjum við frá skuggþolnum runnum og að lokum fjöllum við lítillega um stöðuna á Íslandi.

Glótoppur, Lonicera involucrata, er ljómandi góð skógarbotnsplanta sem getur sáð sér út í íslenskum skógum. Hún þolir vel hálfskugga, blómstrar snotrum blómum og myndar ber í langan tíma. Þau nýtist fuglum einstaklega vel. Tegundin myndar runna sem geta verið allt frá hálfum upp í fimm metrar á hæð. Mynd: Björgvin Steindórsson.

Mismunandi forsendur

Eins og við sögðum frá í fyrri pistli okkar um skógarbotninn hefur magn þess ljóss sem kemst í gegnum laufkrónur trjánna bein áhrif á þann gróður sem þrífst í botni skóga. Almennt er það svo að lauftré mynda bjarta skóga og barrtré dimma skóga en á því eru undantekningar. Við nefndum líka að laufmassi trjáa getur verið nokkuð mismunandi milli tegunda. Það er eitt af því sem hefur áhrif á hversu mikið ljós berst alla leið niður í skógarbotninn. Þegar laufflatarmál á hverja flatareiningu er skoðað kemur í ljós að það er mun meira en flatarmál þess jarðvegsyfirborðs sem er undir trjánum. Þetta má sjá á myndinni hér að neðan sem er úr bókinni Elements of Ecology (2015). Þar sem laufmassi trjáa er misjafn hefur þetta mikil áhrif á þá birtu sem kemst til jarðar og þar með þann gróður sem þrífst í skógarbotninum. Svo má hafa í huga að laufblöð eru misjafnlega þykk og hleypa mismiklu ljósi í gegn um sig.

Mynd sem sýnir að samanlagt flatarmál laufa er miklu meira en flatarmál landsins undir trénu. Í þessu tilfelli er flatarmálið undir trénu 78,5 fermetrar en flatarmál laufanna er samtals 315 fermetrar. Þetta er kallað Leaf area index eða laufflatarmálsstuðull.  Mismunandi þéttleiki og tegundir trjáa skiptir miklu máli. Mynd úr Elements of Ecology.

Margar tegundir runna og annarra plantna geta vel vaxið í nokkuð skuggsælum skógum en sumar þeirra blómstra lítið nema þar sem birta er næg. Í þéttum skógum getur samkeppni um pláss fyrir rætur einnig dregið úr vexti botngróðurs en þar sem það fer vanalega saman við skort á birtu skoðum við það ekki frekar í þessum pistli.

Svo má eflaust finna rjóður og jaðra, til dæmis meðfram stígum, þar sem mikil birta kemst til jarðar. Allt skapar þetta mismunandi vist sem hentar mismunandi hópum plantna.

Fleira skiptir töluverðu máli í fjölbreyttum skógum. Jarðvegur er ekki alls staðar eins. Mismunandi raka- og sýrustig og frjósemi getur einkennt fjölbreytta skóga. Í skógarvistkerfum er að finna mismunandi lög í skóginum. Það sem við skoðum helst í skógarbotninum er graslagið og runnalagið.

Horft upp í krónu lítils hjartatrés, Cercidiphyllum japonicum, í Lystigarðinum á Akureyri. Sjá má að laufin skarast en grænleit birtan kemst samt í gegn. Að auki eru ljósopnur í krónunni. Stór hluti birtunnar, sem kemst niður í skógarbotninn, kemst þangað um ljósopnur. Mynd: Sig.A.

Vorblómstrandi plöntur

Fjölmargar gerðir fjölæringa hafa þróast í laufskógum. Það er eðli flestra laufskóga utan hitabeltisins að laufgast á vorin og fella laufið á haustin. Skógarbotnsplönturnar eru aðlagaðar þessu. Síðsumars eða á haustin sölna þær flestar og sá hluti sem er ofan jarðar visnar og deyr en rótin lifir ofan í jörðinni. Á vorin tekur það skóginn dálítinn tíma að laufgast að fullu enda geta kaldir vindar blásið um krónurnar meðan hitinn hækkar í skógarbotninum. Þá er tækifærið fyrir vorblómstrandi plöntur að skjóta upp kollinum og blómstra áður en skógurinn er að fullu laufgaður. Þessi hópur plantna blómstrar mjög snemma. Helst þurfa plönturnar að hafa lokið blómgun sinni áður en trjálaufið fer að vaxa að ráði og mynda skugga í skógarbotninum.

Sifjarlykill, Primula veris, sem hér sést í birkiskógi við Mógilsá er ein af þessum snemmblómstrandi plöntum. Orðið veris, sem vísar til vorsins þekkist í ýmsum myndum á vorblómstrandi plöntum. Orðið Primula vísar einnig í hversu snemma flestir lyklar blómstra. Myndina tók Sig.A. í maí 2016.

Mynd sem sýnir dæmigerðan laufskóg og magn þeirrar ljósorku sem fellur á skóginn og kemst niður í skógarbotninn. Það er breytilegt eftir árstíðum og kemur þar bæði til laufmagn og sólarhæð. Þess vegna blómstra margar skógarbotnsplöntur snemma á vorin. Myndin er úr bókinni Elements of Ecology. Rétthafi ©: Pearson Education, Inc.

Fáar innlendar tegundir fylla þennan flokk en þær eru þó til. Má nefna hófsóley, Caltha palustris (syn. Trollius paluster), sem dæmi. Hún litar lækjarbakka og mýrar gjarnan heiðgular snemma vors og getur vel vaxið við læki og votlendi í skógum og skreytt þá á vorin.

Hófsóley í fullum blóma á Akureyri 10. maí 2025. Gulvíðirinn í bakgrunni er rétt að byrja að laufgast og skyggir því ekki á blómin. Mynd: Sig.A.

Þótt tiltölulega fáar tegundir íslenskra skógarbotnsplantna tilheyri þessum hópi er fjöldinn þeim mun meiri í erlendum skógum. Ýmsar skrautplöntur sem fluttar hafa verið til landsins og finna má í görðum eru skógarbotnsplöntur í heimkynnum sínum. Sumar þeirra teljast til slæðinga í íslenskri náttúru. Að öllum líkindum getur fjöldi þeirra vel vaxið í skógum Íslands.

Hinar líku og skyldu tegundir hélurifs, Ribes laxiflorum, og kirtilrifs, R. glandulosum, eru meðal margra rifstegunda sem þrífast vel í skógarbotnum. Þær laufgast á undan skóginum eins og margar fjölærar jurtir sem aðlagaðar eru lífinu í skógarbotninum. Myndin sýnir hélurifs. Mynd: Sig.A.

Sumar gerðir lauk- og hnýðisplantna, sem auðvitað tilheyra fjölæringum, ganga jafnvel enn lengra í að nýta sér skógarskjólið. Þær koma upp snemma og blómstra áður en skógurinn laufgast rétt eins og fjölæringarnir sem nefndir eru hér að ofan. Svo flýta þær sér eftir mætti að ljóstillífa og mynda nýja lauka eða hnýði. Þegar skógurinn er að fullu laufgaður sölna þessar jurtir og sjást ekki meir fyrr en næsta vor.

Tvær tegundir vorblómstrandi haustlauka (þótt aðeins önnur þeirra myndi eiginlega lauka) sem eru algengar í görðum á Íslandi og blómstra áður en skógurinn myndar laufþekju. Fyrri myndin sýnir að krókusar, Crocus ssp., geta blómstrað löngu áður en frosthætta er liðin hjá. Það truflar þá lítið. Seinni myndin sýnir anemónur (skógarsóleyjar), Anemone nemorosa, sem eru vel aðlagaðar skógarbotni laufskóga. Myndir: Sig.A.

Svona plöntur eru víða ræktaðar í görðum og kallast einu nafni haustlaukar þótt þær blómstri á vorin. Ástæðan er sú að laukarnir og hnýðin eru sett niður á haustin. Sumir haustlaukar koma upp aftur og aftur, ár eftir ár og geta jafnvel breitt úr sér. Það getur verið gaman fyrir skógareigendur að lauma haustlaukum eins og skógarsóley, Anemone nemorosa, vetrargosa, Galanthus nivalis, hátíðarliljum (páskaliljum), Narcissus  spp., og krókusum, Crocus spp., inn í skógana sína. Þar eru einmitt skilyrðin sem urðu til þess að þessar plöntur vaxa eins og þær gera. Stundum má sjá breiður af svona plöntum í evrópskum laufskógum á vorin og þær geta alveg glatt okkur í íslenskum skógum rétt eins og í görðum.

Vel getur farið á að setja haustlauka í skógarbotninn. Margir þeirra þrífast prýðilega og breiða smám saman úr sér. Mynd: Sig.A.

Vetrargosi, Galanthus nivalis, blómstrar í skoskum skógarbotni áður en skógurinn laufgast. Mynd: Sig.A.

Skuggþolnar skógarbotnsplöntur

Á Íslandi er áberandi að sumar skuggþolnar plöntur hafa þurft að hörfa af stórum svæðum til að finna ljósmagn og skjól sem hentar þeim. Þetta eru tegundir sem án efa uxu í skógarbotni gróskumikilla birkiskóga við landnám. Allnokkrar sjaldgæfar plöntutegundir á Íslandi eru í raun skógarbotnsplöntur en hafa þraukað hér, til dæmis í hraungjótum og hellisskútum eða öðrum svæðum, þar sem skugga ber á og sauðfé nær ekki til. Sumar af þessum skógarbotnsplöntum eru svo sjaldgæfar á okkar tímum að þær eru friðaðar. Má þar nefna ferlaufung, Paris quadrifolia, sem dæmi.

Ferlaufungur, sem lokið hefur blómgun, innan um blöð af blágresi, hrútaberjalyngi og maríustakk í Slútnesi við Mývatn 23. júlí 1998. Allar þessar plöntur geta talist til skógarbotnsplantna. Myndina fengum við héðan en hana tók Hörður Kristinsson.

Ein tegund, sem telst til íslensku flórunnar, er með algengustu skógarbotnstegundum um stóran hluta meginlands Evrópu en er mjög sjaldgæf hér. Það er súrsmæra, Oxalis acetosella. Hún vex ætíð í skugga, annaðhvort í skógarbotni eða í gjótum og milli steina ef ekki er annað skjól að hafa. 

Súrsmæra þekkist einna best á laufblöðunum. Hún er sjaldgæf, friðuð skógarbotnsplanta á Íslandi. Úti í hinum stóra heimi er algengt að skuggþolnar skógarbotnsplöntur myndi hrímhvít eða mjög ljós blóm. Þá er auðveldara fyrir frjóbera að finna þau í skógarrökkrinu. Myndina fengum við af vef Lystigarðs Akureyrar og hún er eftir E.Gunn.

Margar plöntur, sem þekktar eru úr skógum, hafa hlotið fræðiheiti sem vísa til vaxtarstaðanna. Á latínu má nota orðið sylva yfir skóga. Sé þennan orðstofn að finna í viðurnöfnum fræðiheita er segin saga að plantan þrífst og hefur þróast í skógum. Sumar þeirra vaxa þó einnig utan skóga, að minnsta kosti á Íslandi. Þetta eru plöntur eins og blágresi, Geranium sylvaticum, geithvönn, Angelica sylvestris og nokkrar til viðbótar. Aðeins fáar þeirra eru kenndar við skóga á íslensku. Má þar nefna skógarkerfil, Anthriscus sylvestris og skógelftingu, Equisetum sylvaticum. Sjá má, bæði á latínu og íslensku, að beygingakerfin breyta orðunum eftir kyni og fleiri atriðum, en stofninn er alltaf sá sami. Á mörgum nágrannamálum okkar eru flestar þessar plöntur kenndar við skóga eins og gert er í fræðiheitunum. Má nefna blágresi sem dæmi. Íðorðabanki Árnastofnunar gefur upp eftirfarandi heiti:

·       þýska: Wald-Storchschnabel

·       danska: skov-storkenæb

·       enska: wood crane's bill

·       franska: géranium des bois

·       sænska: skogsnäva

·       norskt bókmál: skogstorkenebb.

Á öllum þessum tungumálum er tegundin kennd við skóga ef marka má Árnastofnun.

Blágresi í Vaðlaskógi undir skermi af blönduðum trjátegundum. Mynd: Sig.A.

Snjódældarplöntur

Sumar íslenskar plöntur eru gæddar þeirri náttúru að þurfa skjól yfir veturinn. Margar þeirra þurfa mikla birtu á stuttu sumri en aðrar eru nokkuð skuggþolnar. Þeim síðarnefndu líður að jafnaði vel í skógum en aðeins litlu broti þeirra fyrrnefndu. Það eru þær sem geta lifað í laufskógum sem eru bjartir á vorin. Þegar skógarnir hurfu að mestu áttu allar þessar plöntur í miklum vandræðum á Íslandi. Sumar þeirra hafa einna helst lifað af þar sem þær fá næga snjóþekju yfir veturinn og kallast þess vegna snjódældaplöntur. Þær þrífast ekki á berangri án skjóls yfir veturinn. Þessum hópi tilheyra nokkrar burknategundir en líka ferlaufungur, Paris quadrifolia, og fleira. Þannig þekkist aðalbláberjalyng varla í snjóléttum, skóglitlum sveitum en er algengt í birkiskóglendi og hefur sótt á í plöntuðum skógum.

Aðalbláberjalyng í blóma. Það getur auðveldlega myndað ber í skógarbotni. Seinna munum við birta sérstakan pistil um lyngtegundir í skógarbotninum. Mynd: Sig.A.

Án efa voru margar þessara plantna algengari á landinu fyrir landnám þegar skógarnir hlífðu þeim. Nú eru margar þeirra næsta sjaldgæfar hér á landi en þekkjast vel úr erlendum skógum. Rétt er þó að hafa í huga að þetta á ekki við um allar snjódældaplöntur. Sumar þeirra eru mjög ljóselskar en komast af þótt sumarið sé stutt. Má nefna smjörlauf eða grasvíði, Salix herbacea, sem dæmi. Það eru hinar eiginlegu snjódældaplöntur.

Sums staðar á landinu virðist sem snjódældaplöntur eins og burknategundin þúsundblaðarós, Athyrium distentifolium, hafa sáð sér inn í skóga. Hún og nokkrar í viðbót af þessum tegundum vaxa prýðilega í skugga barrtrjáa.

Skjaldburkni, Polystichum lonchitis, er ein af snjódældaplöntum landsins. Hann vex einnig í birkikjarri á Vestfjörðum og getur væntanlega vel þrifist í skógum víðar um land. Skjaldburkni þekkist á þessum tenntu smáblöðum sem sjást á myndinni. Mynd: Sig.A.

Skuggþolnir runnar

Á Íslandi eru ýmsir runnar í ræktun sem þola töluverðan skugga. Þeir hafa vitanlega þróast í skógarskjóli en eru oft ræktaðir í görðum. Ef vilji er fyrir hendi má gjarnan flytja margar slíkar tegundir í skóga. Í erlendum, stórvöxnum og fjölbreyttum skógum má sjá mikinn fjölda af allskonar runnum þar sem þeir mynda sérstakt runnalag. Því miður vantar stundum runnalagið að mestu í plantaða, íslenska skóga. Að jafnaði kemur það sjálft fyrir rest, hvort sem gert er ráð fyrir því eða ekki, nema ef skógarnir eru beittir of mikið eða ef þeir eru of þéttir. Ef of langt er í næstu runna, þannig að fræ af þeim berst ekki í skógana, getur myndun runnalags tekið mjög langan tíma nema gripið sé til sérstakra aðgerða. Sumum þessara erlendu runna, sem finna má hér á landi, má gjarnan planta í skóglendi. Má nefna margar tegundir af toppum, Lonicera spp., til dæmis skógartopp, L. periclymenum, og glótopp, L. involucrata, (það er mynd af honum fremst í þessum pistli) en einnig ylli, sambucus spp., snjóber, Symphoricarpus albus, mispla, Cotoneaster spp., og reyniblöðku, Sorbaria sorbifolia. Flestir þessara runna bera ber eða fræ sem smáfuglar sækja í. Runnar í skógarbotni getað hjálpað þeim að lifa af kaldan vetur þegar lítið er að hafa. Þannig geta runnarnir stuðlað að landnámi slíkra fugla. Flokk runna skipa líka ýmsar gerðir af sígrænum plöntum eins og kristþyrnir, Ilex spp. Einnig má nefna lífvið, Thuja spp., sem um þessar mundir myndar sums staðar runna í skógum. Sum yrki af lífvið teljast reyndar frekar til trjáa en runna, en þau vaxa svo hægt að lengi framan af ævinni má líta á lífviðinn sem hluta af runnalaginu. Það sama á við um sumar aðrar sígrænar, hægvaxta og skuggþolnar tegundir. Einnig er gráupplagt að rækta klifurplöntur eins og til dæmis hina sígrænu bergfléttu, Hedera helex. Allt eru þetta skuggþolnar tegundir og sumar þeirra geta örugglega sáð sér út í skóga landsins ef við gefum þeim tækifæri til þess. Sumum þessara tegunda líður illa á berangri enda ættaðir úr skóglendi. Aðrir, eins og til dæmis blátoppur, Lonicera caerulea, vex bæði í og utan við skóga. Tilvalið er að setja slíka runna í skógarjaðra og rjóður.

Tvær myndir úr Kjarnaskógi sem sýna fjölbreytt runnalag í skóginum. Myndir: Sig.A.

Ljóselskari plöntur, svo sem ýmsa kvisti, Spiraea spp., og rósir, Rosa spp., er hægt að rækta í rjóðrum eða jöðrum skóga, en þær þrífast ekki þar sem skógurinn varpar miklum skugga. Þessa vitneskju má einnig nota til að velja runnum stað í sumarbústaðarlöndum og í görðum.

Á meðal algengra tegunda sem mynda runnalag í íslenskum skógum eru bæði rifs, Ribes rubrum, eða R. spicatum, og sólber, R. nigrum. Fleiri tegundir ættkvíslarinnar geta einnig lifað í skógum. Oft má einnig sjá ýmsar víðitegundir, Salix spp., ef skógarnir eru nægilega bjartir. Reynitegundir, Sorbus spp., vaxa stundum sem runnagróður í skógum. Þær eru margar hverjar ótrúlega skuggþolnar í æsku en þrífast ekki til lengdar í dimmu skóglendi nema þær nái að vaxa vel upp í trjálagið svo þær fái næga birtu. Ef slíkt skóglendi er grisjað nægilega eiga reynitegundirnar bjarta framtíð.

Í Hjallaskógi ofan Neskaupstaðar eru þéttar breiður af aðalbláberjalyngi undir nokkuð þéttum, ógrisjuðum skermi af stafafuru. Innan um aðalbláberjalyngið vex blágresið blíða og fleiri innlendar jurtir. Á myndinni má einnig sjá einn sjálfsáðan reynivið. Það er alrangt að barrskógar eyði öllu berjalyngi eins og stundum er haldið fram. Þarna er aðalbláberjalyngið mun þéttara og gróskumeira undir furunni en á berangrinum í kring. Mynd og upplýsingar: Aðalsteinn Sigurgeirsson.

Þessar rósir fá að skríða um í skógarreit á Skeiðum. Þær geta lifað í nokkuð þéttum skógi en blómstra ekki nema þar sem birtan er næg. Þannig er það með margar tegundir sem hægt er að rækta í skógarskjóli. Mynd: Sig.A.

Íslandsskógar

Hafa ber í huga að það tekur skógarvistkerfi mjög langan tíma að verða fullburða ef svo má segja. Þau eru ákaflega lengi að mótast eins og við lýstum í þessum pistli. Ræktaðir skógar á Íslandi hafa ekki endilega þær lífverur sem finna má í þroskuðum, gömlum skógum í útlöndum. Þar morar allt af allskonar lífi sem tekur langan tíma að nema land í nýjum skógum hér á eylandinu. Hér hefur jarðvegurinn ekki haft neinar spurnir af barrtrjám, nema eini, Juniperus communis, í margar þúsaldir. Því vantar hér gróður, sveppi, ýmsar örverur og dýralíf sem þrífast í erlendum skógum. Öðru máli gegnir um birkiskóga. Allar forsendur eru fyrir hendi fyrir íslenskan jarðveg að endurheimta þá birkiskóga sem tekist hefur, með ósjálfbærri landnýtingu, að eyða af landinu ásamt tilheyrandi botngróðri. Í sumum tilfellum getur þó tekið býsna langan tíma fyrir eðlilegan botngróður að berast í slíka skóga.

Í Skarðsdal á Siglufirði er burknategund nokkur, sennilega stóriburkni, Dryopteris filix-mas, orðin áberandi í skógarbotninum, einkum í skugga sitkagrenis. Á þessari mynd sést hún vaxa í rústum Skarðsdalskots. Væntanlega hefur þessi tegund áður verið bundin við snjódældir á sama stað. Mynd: Aðalsteinn Sigurgeirsson.

Þrátt fyrir ungan aldur geta íslenskir blandskógar boðið upp á mikla fjölbreytni trjáa og runna ásamt ríkulegum botngróðri ef vel er staðið að málum. Sums staðar á landinu hefur tekist vel til en annað skóglendi bíður síns tíma.

Myndir af gróskumiklum skógarbotnsplöntum í asparlundi á Selfossi. Þar eru sjálfsáin tré drottnandi, reyniviðir (margar tegundir), rifs, toppar og misplar. Aspirnar eru komnar yfir 20 metra hæð en hæstu reyniviðirnir eru um þrír til fjórir metrar á hæð. Myndir og upplýsingar: Örn Óskarsson.

Belgjurtirnar umfeðmingur, Vicia cracca, og fuglaertur, Lathyrus pratensis, þrífast vel í skógum sem ekki eru of þéttir. Það á einnig við um fleiri belgjurtir en flestar eru þær mjög ljóselskar. Það er gott að hafa þær í rjóðrum og skógarjöðrum því þær auðga jarðveginn af nitri. Myndir: Sig.A.

Samantekt

Í þessu yfirliti hefur verið sagt frá nokkrum þáttum sem hafa áhrif á hvaða plöntur geta vaxið í skógarbotninum og frá mismunandi hópum skógarbotnsplantna sem skreytt geta íslenska skóga. Seinna munum við birta pistla um ákveðna hópa plantna svo sem lyngtegundir og runna af ýmsum ættum. Við munum safna pistlunum saman svo auðveldara sé að finna þá á vef okkar. Þá verður alla að finna hér.

Við viljum hvetja skógareigendur að huga að skógarbotninum þannig að hann verði sem fjölbreyttastur. Þannig er hægt að gera skógana enn meira aðlaðandi en nú er. Fjölbreyttur skógarbotn laðar að sér fjölbreytt dýralíf og auðveldar fuglum að setjast að. Margar plöntur í skógarbotni geta einnig myndað ber sem geta glatt bragðlaukana. Þar sem birtan er mismunandi geta þau þroskast á mismunandi tíma og glatt okkur og fuglana í lengri tíma en þar sem birtan er jafnari. Fjölbreyttur skógarbotn stuðlar að aukinni líffjölbreytni og þar með að auknum vexti og aukinni kolefnisbindingu. Slíkir skógar bjóða upp á víðtækari vistkerfisþjónustu en tegundafærri skógar. Að lokum viljum við þakka öllum þeim er veittu okkur upplýsingar og lánuðu okkur myndir í þennan pistil. Þeirra framlag er mjög mikilvægt og verður seint fullþakkað. Einnig fæ rPétur Halldórsson þakkir fyrir vandaðan yfirlestur. Allar villur sem kunna að leynast í textanum eru þó alfarið á ábyrgð höfundar.

Heimild

Thomas M. Smith & Robert Leo Smith (2015): Elements of Ecology, kaflar 4 og 6. Person Education Limited. Edinburgh Gate, Exis, England.