Á Íslandi vaxa tvær tegundir villtar af birkiættkvíslinni. Þær heita birki eða ilmbjörk, Betula pubescens og fjalldrapi, B. nana. Að auki hafa nokkrar tegundir verið reyndar á landinu þótt árangurinn sé býsna misjafn. Erlendis má sjá hinar og þessar tegundir birkis og í þessum pistli fjöllum við um sumar þeirra og helstu tegundir sem reyndar hafa verið hér á landi. Rétt er að taka það strax fram að fræðingar eru hreint ekki sammála um hvernig flokka beri tegundir ættkvíslarin

Undanfarnar vikur höfum við í pistlum okkar beint kastljósinu að birkinu sem er algengasta trjátegund landsins og skipar mikilvægan sess í íslenskri vist. Oftast nær höfum við sett inn einn og einn pistil og sagt frá ýmsu öðru þess á milli. Nú ætlum við að birta tvo pistla um skyld málefni sem tengjast birkinu. Í þessum pistli fjöllum við um nánustu fjölskyldu birkisins en í þeim næsta, sem við birtum eftir viku, segjum við frá helstu tegundum ættkvíslarinnar og hvernig hún e

Hafþyrnir hefur nokkuð sérstakt útlit og er auðþekktur. Honum má planta í sumarbústaðalönd, skógarjaðra og víðar þar sem jarðvegur og önnur skilyrði henta og hann er reyndar ljómandi góð landgræðsluplanta. Að auki ber hann holl og næringarrík ber sem nýta má til manneldis. Einnig mætti nota hafþyrni meira í garðrækt en nú er gert þar sem hann vekur athygli fyrir sitt sérkennilega útlit. Þrátt fyrir þessa upptalningu er runninn ekki mikið ræktaður hér á landi og við verðum að

Sen-no-Rikyu var þjóðþekktur temeistari í Japan á sextándu öld. Þá tíðkaðist ekki að fá sér eitthvert skyndite heldur var allt gert eftir ströngum hefðum og siðum. Þannig er það enn á betri heimilum Japans. Eitt haustkvöld þegar Sen-no-Rikyu hafði sópað garðinn samkvæmt sgildandi siðvenjum og gert allt hreint og fágað fyrir tedrykkju kvöldsins leit hann yfir svæðið og sá að svona fínpússað var umhverfið óspennandi og of gelt fyrir fróma tedrykkju. Því náði hann í tvö eða þrjú

Þegar norrænir landnámsmenn komu til Íslands seint á 9. öld okkar tímatals komu þeir að skógivöxnu landi. Aðeins ein tegund myndaði þá samfellda skóga á landinu. Það var birki eða Betula pubescens. Aðrar tegundir, sem mynduðu tré á Íslandi á þessum tíma, voru reynir, Sorbus aucuparia, gulvíðir, Salix phylicifolia og blæösp, Populus tremula. Engin þeirra er talin hafa myndað stóra, samfellda skóga en allar voru þær hluti af birkivistkerfinu. Allar þessar tegundir þekktu landne

Samkvæmt klassískri líffræði má segja að allar lífverur eigi sér sex sameiginleg einkenni. Til að teljast til lífvera þurfa hópar þeirra að uppfylla þau öll. Þessi einkenni eru hreyfing, vöxtur og þroskun, fjölgun, svar við áreiti, ákveðin efnaferli (til dæmis næringarnám, melting, öndun og þveiti) og að lokum þurfa allar lífverur að eiga sér æviskeið (Hurd o.fl. 1996). Þetta merkir að til dæmis veirur hljóta að vera á mörkum þess að teljast lífverur því þær eru ófærar um að

Ættkvísl gífurviða, eða Eucalyptus eins og hún heitir á máli líffræðinnar, er stór og fjölbreytt. Stærsta tré frændgarðsins, kóngagífur eða Eucalyptus regnans F. Muell., er með allra hæstu trjám í heimi og gamlar sagnir eru til um enn hærri tré af þessari tegund sem voru felld á sínum tíma. Þannig var auðveldara að mæla þau. Sumir segja að þau hafi verið hæstu tré í heimi á árum áður. Ef til vill nær kóngagífur aftur þeirri stöðu í náinni framtíð. Kóngagífur er það tré sem be

Eitt af því sem gerir hafþyrni eftirsóknaverðan til ræktunar í heiminum eru aldinin. Hafþyrnir er einnig nýttur til landgræðslu og í garðrækt en nú skoðum við sérstaklega berin og berjarækt. Svo endum við pistilinn á að fjalla stuttlega um yrki sem til eru. Þetta er annar pistill okkar af þremur um tegundina. Í þeim fyrsta lýstum við tegundinni og fjölluðum um heiti hennar. Þar er meðal annars fjallað um blómin sem eru forsenda berjamyndunar. Í lokapistlinum fjöllum við um ræ

Á aðalfundi Skógræktarfélags Íslands árið 2018 var sá er þetta skrifar í skoðunarferð með mörgum fyrirmönnum í skógrækt. Að henni lokinni var boðið upp á nýbakaðar lummur með hlynsírópi. Ritari, svangur eftir gönguna, fékk sér að sjálfsögðu lummu en var svo staðfastur að hann sleppti sírópinu. Þá gekk að honum góðvinur sem er öllum Íslendingum vel kunnur fyrir yfirgripsmikla þekkingu á garðrækt og gróðri sem hann hefur deilt með landsmönnum í áratugi, bæði í útvarpi og á sam

Eina trjátegundin sem myndað hefur stóra, samfellda skóga á Íslandi frá því að ísöld lauk er birki, Betula pubescens Ehrh. Birkið tilheyrir birkiættkvíslinni ásamt fjalldrapa, B. nana L., sem einnig vex villtur á Íslandi. Sumar af norðlægum tegundum ættkvíslarinnar hafa verið reyndar á Íslandi en aðeins tvær tilheyra náttúrulegri flóru Íslands. Um norðurhluta norðurhvels jarðar eru ýmsar birkitegundir býsna algengar og skipta vistkerfin miklu máli. Sunnar á hnettinum má einni

Frábær Spariskógardagur Skógræktarfélagsins að baki Þúsundir heimsóttu Kjarnaskóg í gær. Fólkið skemmti sér í skóginum, skógurinn skemmti fólkinu, skemmtikraftarnir, skógurinn og gestir skemmtu sér saman, uppskriftin að fjölskylduhátíðinni er fundin! Yndi er ein af fjölmörgum verðmætum skógarafurðum. Þetta getum við þegar mismunandi samfélagskraftar eru leiddir saman og jú, þegar starfsfólk Skógræktarfélagsins leit haukfránum augum yfir vettvang í lok dags sást vart ein kókóm

Í barrskógabeltinu, allt í kringum norðurskautið, vaxa líkar trjátegundir sem eiga sér sameiginlega forfeður og -mæður. Þær mynda einhvers konar belti þar sem hver erfðahópur tekur við af öðrum. Ekki er alltaf auðvelt að átta sig á hvar einn hópur tekur við af öðrum því fátt hindrar erfðaflæði á milli hópanna. Í síðustu viku birtum við pistli þar sem við sögðum frá hvernig ísöldin hafði áhrif á þessi náskyldu tré. Þegar kuldaskeið gengu yfir gátu einstakir hópar einangrast og

Á veturna er kalt. Það kemur samt ekki í veg fyrir að inn á milli komi hlýir dagar. Stundum koma meira að segja nokkrir dagar í röð þar sem hlýindi ríkja. Líkja má hinni löngu ísöld við ákaflega langan vetur. Hún var samt ekki eitt samfellt kuldaskeið frekar en íslenskir vetur. Inn á milli komu hlýskeið sem breyttu öllu. Þau voru sambærileg við hlýja daga á hverjum vetri. Rétt eins og hlýir dagar á hverjum vetri eru almennt færri en köldu dagarnir þá stóðu hlýskeið ísaldar mu

Í Evrópu og Asíu hefur tegundin, sem við nú segjum frá, lengi verið þekkt fyrir næringarrík ber sem nýtt hafa verið til manneldis og lækninga. Hin síðari ár hefur ræktun hennar aukist víða en hvergi í heiminum er hún jafnmikið ræktuð og í Kína. Þar vex hún villt og er að auki mikið ræktuð. Ræktunin hefur einnig aukist utan náttúrulegra heimkynna til dæmis í Norður-Ameríku og þá einkum í Kanada. Þessi runni er ekki bara ræktaður vegna berjanna því hann er víða notaður í skjólb

Um árið þúsund sigldi Leifur Eiríksson hinn heppni til vesturs og suðurs frá Grænlandi til að kanna lönd. Fann hann þá meginland Norður-Ameríku. Gaf hann þeim svæðum sem hann kom að nöfn eftir landkostum. Ef marka má Grænlendinga sögu, sem talin er skráð um 200 til 300 árum síðar, kom hann fyrst að landi þar sem hvergi sá í gras en jöklar voru allt hið efra. „[S]ýndist þeim það land vera gæðalaust.“ Þetta land kölluðu þeir Helluland. Þeir sigldu suður og komu næst að landi hv

Fyrir viku sögðum við frá beit í skógum, hvað ber að hafa í huga þegar skógar eru beittir og hvaða áhrif beitin getur haft. Í þeim pistli lofuðum við að birta síðar pistil um hagaskógrækt. Nú reynum við að efna það. Hugtakið hagaskógrækt nær yfir skipulagða skógrækt sem er ætlað að bæta bithaga. Með tímanum myndast betra skjól, betri jarðvegur og jafnari jarðraki. Tilgangurinn er að auka uppskeru og hagsæld búfjár. Aukaafurð í þeirri ræktun getur svo orðið það timbur sem til

Það er kunnara en frá þurfi að segja að þegar landnemar Íslands komu hingað fyrir meira en ellefu öldum var landið betur gróið en nú er. Talið er að þá hafi birkiskóga verið að finna á um 25% til 40% landsins eftir því hvaða forsendur vísindamenn hafa gefið sér. Á undraskömmum tíma tókst landnemunum að gjöreyða stærstum hluta þessara skóga. Þar skiptir miklu máli að landnemarnir þekktu ekki hina viðkvæmu náttúru og beit búpenings kom í veg fyrir endurnýjun birkiskógana. Þar s

Á Íslandi eru ræktuð allskonar tré. Allar sömu tegundirnar eru einnig ræktuð í útlöndum. Sum tré eru frægari en önnur. Í þessum pistli segjum við frá tveimur trjám af tegund sem heitir garðahlynur, Acer pseudoplatanus. Bæði trén standa við gamla veggi. Annar hlynurinn er í Norðymbralandi í Englandi, hinn á Oddeyrinni á Akureyri. Garðahlynur við hlaðinn vegg í Skotlandi. Þetta er samt ekki annað þeirra trjáa sem við fjöllum um en það er af sömu tegund og stendur líka við veg

Þar sem tvö tré koma saman, þar er skógur. Aðstæður fyrir annan gróður en tré eru gjörólíkar í og utan við skóga. Sérstaklega ef trén eru fleiri en tvö. Þess vegna er farið dálítið frjálslega með sannleikann í þessari tilvitnun hér í byrjun og sennilega á það sinn þátt í að gera hana svona eftirminnilega. Allar grænar plöntur ljóstillífa. Því er birta og sólarljós þeim alger nauðsyn. Þar sem í skóginum vaxa að jafnaði mörg tré verður meiri birta utan við skóginn en víðast hva

Í vor, nánar tiltekið 18. maí síðastliðinn, birtum við þessa frétt á Facebook. Þar segir að Vilberg, skógarbóndi í Kommu, kíkti við hjá okkur með nokkra trjáboli í farteskinu. Þeir voru ristir í myndarleg borð eins og sjá má hér að neðan. Vilberg skógarbóndi með timburborð úr eigin ræktun. Mynd: Ingólfur Jóhannsson. Auðvitað er Vilberg ekki sá eini sem fengið hefur smíðavið úr eigin ræktun. Því víkjum við sögunni austur í Ljósavatnsskarð. Þar eiga Aðalheiður Konstantína Kjart