Þegar norrænir landnámsmenn komu til Íslands seint á 9. öld okkar tímatals komu þeir að skógivöxnu landi. Aðeins ein tegund myndaði þá samfellda skóga á landinu. Það var birki eða Betula pubescens. Aðrar tegundir, sem mynduðu tré á Íslandi á þessum tíma, voru reynir, Sorbus aucuparia, gulvíðir, Salix phylicifolia og blæösp, Populus tremula. Engin þeirra er talin hafa myndað stóra, samfellda skóga en allar voru þær hluti af birkivistkerfinu. Allar þessar tegundir þekktu landne

Samkvæmt klassískri líffræði má segja að allar lífverur eigi sér sex sameiginleg einkenni. Til að teljast til lífvera þurfa hópar þeirra að uppfylla þau öll. Þessi einkenni eru hreyfing, vöxtur og þroskun, fjölgun, svar við áreiti, ákveðin efnaferli (til dæmis næringarnám, melting, öndun og þveiti) og að lokum þurfa allar lífverur að eiga sér æviskeið (Hurd o.fl. 1996). Þetta merkir að til dæmis veirur hljóta að vera á mörkum þess að teljast lífverur því þær eru ófærar um að

Ættkvísl gífurviða, eða Eucalyptus eins og hún heitir á máli líffræðinnar, er stór og fjölbreytt. Stærsta tré frændgarðsins, kóngagífur eða Eucalyptus regnans F. Muell., er með allra hæstu trjám í heimi og gamlar sagnir eru til um enn hærri tré af þessari tegund sem voru felld á sínum tíma. Þannig var auðveldara að mæla þau. Sumir segja að þau hafi verið hæstu tré í heimi á árum áður. Ef til vill nær kóngagífur aftur þeirri stöðu í náinni framtíð. Kóngagífur er það tré sem be

Eitt af því sem gerir hafþyrni eftirsóknaverðan til ræktunar í heiminum eru aldinin. Hafþyrnir er einnig nýttur til landgræðslu og í garðrækt en nú skoðum við sérstaklega berin og berjarækt. Svo endum við pistilinn á að fjalla stuttlega um yrki sem til eru. Þetta er annar pistill okkar af þremur um tegundina. Í þeim fyrsta lýstum við tegundinni og fjölluðum um heiti hennar. Þar er meðal annars fjallað um blómin sem eru forsenda berjamyndunar. Í lokapistlinum fjöllum við um ræ

Á aðalfundi Skógræktarfélags Íslands árið 2018 var sá er þetta skrifar í skoðunarferð með mörgum fyrirmönnum í skógrækt. Að henni lokinni var boðið upp á nýbakaðar lummur með hlynsírópi. Ritari, svangur eftir gönguna, fékk sér að sjálfsögðu lummu en var svo staðfastur að hann sleppti sírópinu. Þá gekk að honum góðvinur sem er öllum Íslendingum vel kunnur fyrir yfirgripsmikla þekkingu á garðrækt og gróðri sem hann hefur deilt með landsmönnum í áratugi, bæði í útvarpi og á sam

Eina trjátegundin sem myndað hefur stóra, samfellda skóga á Íslandi frá því að ísöld lauk er birki, Betula pubescens Ehrh. Birkið tilheyrir birkiættkvíslinni ásamt fjalldrapa, B. nana L., sem einnig vex villtur á Íslandi. Sumar af norðlægum tegundum ættkvíslarinnar hafa verið reyndar á Íslandi en aðeins tvær tilheyra náttúrulegri flóru Íslands. Um norðurhluta norðurhvels jarðar eru ýmsar birkitegundir býsna algengar og skipta vistkerfin miklu máli. Sunnar á hnettinum má einni

Í barrskógabeltinu, allt í kringum norðurskautið, vaxa líkar trjátegundir sem eiga sér sameiginlega forfeður og -mæður. Þær mynda einhvers konar belti þar sem hver erfðahópur tekur við af öðrum. Ekki er alltaf auðvelt að átta sig á hvar einn hópur tekur við af öðrum því fátt hindrar erfðaflæði á milli hópanna. Í síðustu viku birtum við pistli þar sem við sögðum frá hvernig ísöldin hafði áhrif á þessi náskyldu tré. Þegar kuldaskeið gengu yfir gátu einstakir hópar einangrast og

Á veturna er kalt. Það kemur samt ekki í veg fyrir að inn á milli komi hlýir dagar. Stundum koma meira að segja nokkrir dagar í röð þar sem hlýindi ríkja. Líkja má hinni löngu ísöld við ákaflega langan vetur. Hún var samt ekki eitt samfellt kuldaskeið frekar en íslenskir vetur. Inn á milli komu hlýskeið sem breyttu öllu. Þau voru sambærileg við hlýja daga á hverjum vetri. Rétt eins og hlýir dagar á hverjum vetri eru almennt færri en köldu dagarnir þá stóðu hlýskeið ísaldar mu

Í Evrópu og Asíu hefur tegundin, sem við nú segjum frá, lengi verið þekkt fyrir næringarrík ber sem nýtt hafa verið til manneldis og lækninga. Hin síðari ár hefur ræktun hennar aukist víða en hvergi í heiminum er hún jafnmikið ræktuð og í Kína. Þar vex hún villt og er að auki mikið ræktuð. Ræktunin hefur einnig aukist utan náttúrulegra heimkynna til dæmis í Norður-Ameríku og þá einkum í Kanada. Þessi runni er ekki bara ræktaður vegna berjanna því hann er víða notaður í skjólb

Um árið þúsund sigldi Leifur Eiríksson hinn heppni til vesturs og suðurs frá Grænlandi til að kanna lönd. Fann hann þá meginland Norður-Ameríku. Gaf hann þeim svæðum sem hann kom að nöfn eftir landkostum. Ef marka má Grænlendinga sögu, sem talin er skráð um 200 til 300 árum síðar, kom hann fyrst að landi þar sem hvergi sá í gras en jöklar voru allt hið efra. „[S]ýndist þeim það land vera gæðalaust.“ Þetta land kölluðu þeir Helluland. Þeir sigldu suður og komu næst að landi hv

Fyrir viku sögðum við frá beit í skógum, hvað ber að hafa í huga þegar skógar eru beittir og hvaða áhrif beitin getur haft. Í þeim pistli lofuðum við að birta síðar pistil um hagaskógrækt. Nú reynum við að efna það. Hugtakið hagaskógrækt nær yfir skipulagða skógrækt sem er ætlað að bæta bithaga. Með tímanum myndast betra skjól, betri jarðvegur og jafnari jarðraki. Tilgangurinn er að auka uppskeru og hagsæld búfjár. Aukaafurð í þeirri ræktun getur svo orðið það timbur sem til

Það er kunnara en frá þurfi að segja að þegar landnemar Íslands komu hingað fyrir meira en ellefu öldum var landið betur gróið en nú er. Talið er að þá hafi birkiskóga verið að finna á um 25% til 40% landsins eftir því hvaða forsendur vísindamenn hafa gefið sér. Á undraskömmum tíma tókst landnemunum að gjöreyða stærstum hluta þessara skóga. Þar skiptir miklu máli að landnemarnir þekktu ekki hina viðkvæmu náttúru og beit búpenings kom í veg fyrir endurnýjun birkiskógana. Þar s

Á Íslandi eru ræktuð allskonar tré. Allar sömu tegundirnar eru einnig ræktuð í útlöndum. Sum tré eru frægari en önnur. Í þessum pistli segjum við frá tveimur trjám af tegund sem heitir garðahlynur, Acer pseudoplatanus. Bæði trén standa við gamla veggi. Annar hlynurinn er í Norðymbralandi í Englandi, hinn á Oddeyrinni á Akureyri. Garðahlynur við hlaðinn vegg í Skotlandi. Þetta er samt ekki annað þeirra trjáa sem við fjöllum um en það er af sömu tegund og stendur líka við veg

Þar sem tvö tré koma saman, þar er skógur. Aðstæður fyrir annan gróður en tré eru gjörólíkar í og utan við skóga. Sérstaklega ef trén eru fleiri en tvö. Þess vegna er farið dálítið frjálslega með sannleikann í þessari tilvitnun hér í byrjun og sennilega á það sinn þátt í að gera hana svona eftirminnilega. Allar grænar plöntur ljóstillífa. Því er birta og sólarljós þeim alger nauðsyn. Þar sem í skóginum vaxa að jafnaði mörg tré verður meiri birta utan við skóginn en víðast hva

Í pistlum okkar um tré höfum við annað slagið fjallað um hlyntré. Þar er af nægu að taka enda er ættkvíslin stór. Tré vikunnar er hlyntegund frá Norður-Ameríku og við getum lofað að þetta er ekki seinasti pistill okkar um hlyntré. Stundum er það þannig að stórum ættkvíslum er gjarnan skipt upp í minni hópa eða deildir (latína: sectio) eftir skyldleika. Það á einmitt við um hlynina eins og við höfum áður nefnt í pistli um næfurhlyn. Í þessum pistli beinum við kastljósinu einku

Skógar Íslands, einkum barr- og blandskógar, hafa sýnt okkur fram á að ýmsir fuglar, sem ekki voru á landinu í fyrri tíð, geta vel lifað hér á landi. Við höfum nú þegar sagt frá sumum þeirra. Má nefna glókollinn sem er skilgetið afkvæmi barrskóga á Íslandi og algerlega háður þeim um fæðu. Nú er komið að einum þeirra fugla sem telst vera flækingsfugl á Íslandi. Vel getur verið að sú tíð komi að hann geti sótt um íslenskan ríkisborgararétt. Þetta er hin fallega silkitoppa eða B

Fyrir fáum vikum birtum við fyrri hluta pistils okkar um trjátegundina Alnus glutinosa (L.) Gaertn. Þann pistil hófum við á því að segja frá ljóði frá 1778 eftir þýska þjóðskáldið Goethe. Það ljóð er um ölrakónginn sem tældi til sín barn í skógi þar sem þessa tegund var að finna. Til að komast hjá því að taka afstöðu til þess hvort kalla beri tegundina rauðelri eða svartelri nefnum við pistilinn eftir þessum illa kóngi. Í Þessum pistli notum við frekar fræðiheitið Alnus gluti

Óhætt er að fullyrða að oftast er það þannig með okkur Íslendinga að við notum heimilisgarðana okkar ekki mikið nema í um fjóra mánuði á ári. Aftur á móti koma flest okkar heim til sín næstum alla daga ársins. Því getur verið skemmtilegt að skipuleggja sígræn beð sem næst útidyrunum. Þá tekur alltaf eitthvað grænt á móti okkur þegar við komum heim hvenær ársins sem er nema ef allt er á kafi í snjó. Ekki er verra ef þessir sígrænu runnar geta blómstrað fallega en það geta þeir

Fyrir nokkrum vikum birtum við tvo pistla um landlæsi og ástand lands. Þann fyrri má sjá hér og þann seinni hér. Þótt þessir pistlar hafi vakið nokkra athygli og orðið til þess að höfundur fékk sendar svívirðingar á alnetinu var í raun ekkert nýtt sem birtist í þeim. Allt sem þar var að finna hefur legið fyrir lengi. Í þessum pistli skoðum við málin út frá öðru sjónarhorni. Við skoðum hvað sum af okkar ástkæru skáldum hafa haft um málið að segja. Sum hafa skrifað um málaflokk

Nú, þegar vorið hefur bankað á dyrnar og gróður er smám saman að taka við sér, þykir okkur rétt að skoða eina íslenska tegund sem á það til að laufgast mjög seint. Það á þó ekki við um allar plöntur tegundarinnar. Í pistlum okkar um tré, skóga og tengd málefni höfum við meðal annars sagt frá öllum íslensku víðitegundunum sem hafa verið hér allt frá landnámi og væntanlega miklu, miklu lengur. Ein þeirra heitir gulvíðir eða Salix phylicifolia L. Hér má sjá pistil um þá tegund o