Nú, þegar vorið hefur bankað á dyrnar og gróður er smám saman að taka við sér, þykir okkur rétt að skoða eina íslenska tegund sem á það til að laufgast mjög seint. Það á þó ekki við um allar plöntur tegundarinnar. Í pistlum okkar um tré, skóga og tengd málefni höfum við meðal annars sagt frá öllum íslensku víðitegundunum sem hafa verið hér allt frá landnámi og væntanlega miklu, miklu lengur. Ein þeirra heitir gulvíðir eða Salix phylicifolia L. Hér má sjá pistil um þá tegund o

Í Alaska eru sagðar vera til 9 plöntuættir. Stærst þeirra er víðiættin, Salicaceae, með tvær ættkvíslir og 36 tegundir. Ættkvíslirnar tvær eru aspir, Populus og víðir, Salix. Víðiættkvíslin er mun stærri og innan hennar eru 33 tegundir ef marka má Viereck & Little (1972). Það segir sitt um mikilvægi víðitegunda að það lætur nærri að fjórða hver tegund viðarplantna í Alaska teljist til víðiættkvíslarinnar. Þeir Viereck og Little segja það augljóst að ástæða þess sé að svalt lo

Til skamms tíma uxu aðeins þær fjórar víðitegundir villtar á landinu sem talið að hafi verið hér allt frá landnámi. Hingað til höfum við fjallað um smjörlauf, Salix herbacea, gulvíði, S. phylicifolia og loðvíði, S. lanata. Nú er komið að þeirri fjórðu: Fjallavíði, S. arctica. Að auki er hér að finna einn pistil um íslenskan víði, svona almennt. Þessar fjórar tegundir hafa vafalítið lifað hér af kuldaskeið ísaldarinnar sem eyddu nánast öllum gróðri. Þær hafa hjarað á þeim fáu

Seinni part sumars árið 703 gekk yfir landið mikið austanveður. Bar það með sér töluverðan fjölda af fræjum víðitegundar sem kallast gljávíðir, Salix pentandra. Á þessum tíma voru engir stórir grasbítar á landinu og því var landið svo til algróið. Þess vegna áttu þessi víðifræ ekki mikla möguleika á að lenda á heppilegum stað til að geta spírað og vaxið. Aðeins einu fræi þeirra tókst það. Það lenti á rökum stað við árbakka þar sem áin hafði vaxið í leysingum um veturinn og my

Almennt er talið að við landnám hafi fjórar víðitegundir vaxið á landinu. Þar er gulvíðir einn af fjórum. Hann er óumdeilanlega þeirra mestur og stærstur. Má því klárlega segja að á meðal íslenskra víðitegunda sé hann mestur meðal jafningja. Stundum er einnig sagt að við landnám hafi vaxið hér fjórar tegundir sem gert geta tilkall til að teljast til trjáa. Þar er gulvíðirinn einnig einn af fjórum, sumum kunni að þykja þar vel í lagt. Á meðal trjátegundanna fjögurra skipar ha

Fjölmargar víðitegundir hafa verið fluttar inn og ræktaðar á Íslandi. Full ástæða er til að fjalla um margar þeirra og nú þegar hefur sumra þeirra verið getið. Þessi pistill er ekki um þær heldur um tegundir sem almenn sátt er um að kalla megi íslenskar og um mikilvægi þeirra á Íslandi. Íslenskar víðitegundir skipa stóran sess í flóru landsins og vandfundin eru þau gróðurvistkerfi á landinu sem ekki hafa einhvern víði. Umfjöllun um hverja tegund er þó haldið í lágmarki því

Víðir skipar stóran sess í vistkerfum Íslands. Vart er til sú vistgerð með háplöntum á Íslandi þar sem ekki má finna einhvern víði. Að auki er óvíst að í nokkru öðru landi sé hlutfallslega jafn mikið ræktað af víði eins og einmitt á Íslandi. Þó hefur mikið dregið úr ræktun hans hin síðari ár. Víðir skipar áberandi sess í íslenskri vist. Mynd: Sig.A. Þessi pistill er almennt um ættkvíslina. Við höfum áður skrifað pistla um fáeinar tegundir og munum sjálfsagt halda því áfram. E

Vandfundin eru þau svæði í heiminum þar sem víðir skipar jafn stóran sess í vistkerfum og garðrækt eins og hér við ysta haf. Því er sjálfsagt að segja dálítið frá víði á þessum síðum. Við veljum nú þá víðitegund sem er einna mest áberandi á landinu. Sérstaklega á sendnu landi. Heitir hún loðvíðir eða Salix lanata. Seinna verður haldið áfram með umfjöllun um víði. Loðvíðir í Aldey í Skjálfandafljóti. Mynd: Sig.A. Ættfræði Almenn sátt er að tala um fjórar tegundir af víði sem

Ein fjölskrúðugasta ættkvísl trjáa og runna sem þrífst á Íslandi er víðiættkvíslin ( Salix ssp.). Af henni eru til um 400 tegundir auk nær óteljandi blendinga og afbrigða. Flestar víðitegundir þrífast best þar sem nægan raka er að fá hitinn er ekki of mikill. Innan ættkvíslarinnar eru til smárunnar jafnt sem há og myndarleg tré og allt þar á milli. Á þessum síðum hefur áður verið skrifað um víði og víðitegundir, meðal annars hér , hér , hér og hér . Að þessu sinni tökum við

Körfuvíðir (Salix viminalis) er hávaxin víðitegund með löngum grönnum og sveigjanlegum greinum sem bera löng og mjó blöð. Hér á landi getur hann vel orðið 3 til 5 metrar á hæð en er oftast klipptur í lægri runna. Við góð skilyrði getur hann orðið enn hærri, eða allt að 9 metrar. Körfuvíðir finnst villtur allt frá Írlandi í vestri og austur um Rússland og Síberíu, allt að fljótinu Lenu. Óvíst er hvort hann hefur borist sjálfur til vesturhluta Evrópu eftir að ísöld lauk eða ein

Þegar við höfum valið tré vikunnar hjá Skógræktarfélaginu höfum við skilgreint hugtakið „tré“ eins vítt og við getum. Það merkir að við hikum ekki við að velja runna í þetta hlutverk. Nú veljum við einmitt lágvaxinn runna sem #TrévikunnarSE. Runninn er þéttur og auðræktaður. Hann heitir myrtuvíðir. Hann er svo þéttur að ef nokkrum plöntum er plantað saman varpar hann svo miklum skugga að illgresi á erfitt með að spíra undir þyrpingunni. Verður það að teljast mikill kostur í g

Undanfarin misseri hefur borið nokkuð á skaðvöldum í víðitegundum á Íslandi. Einkum sunnan heiða. Þar ber hæst ryðsveppi og asparglyttu (eða -glittu). Bæði ryðið og paddan hafa sést hér nyrðra en sjaldan valdið tilfinnanlegu tjóni, enn sem komið er. Þessir vágestir hafa þó orðið til þess að menn hafa farið að lítast um eftir víðitegundum sem kunna að standast óværuna betur. Ein af þeim er hinn fremur fágæti lensuvíðir (Salix lasiandra). Svo er að sjá sem hann sé ónæmur fyrir

Á Íslandi teljast fjórar víðitegundir innlendar. Að auki finnast hér slæðingar sem sá sér auðveldlega í náttúrunnu s.s. alaskavíðir, jörfavíðir, viðja, selja o.fl. Af þessum fjórum íslensku víðitegundum er aðeins eitt sem stundum getur gert kröfu til að teljast tré. Það er gulvíðir. Oftast er hann þó runni. Hinar þrjár tegundirnar eru loðvíðir, fjallavíðir (einnig nefndur grávíðir) og smjörlauf eða grasvíðir. Sú síðast talda er að jafnaði minnst þessara tegunda. Það er jafnve

Selja ( Salix caprea ) er tré af víðiætt og er #TrévikunnarSE . Eins og margar aðrar víðitegundir blómgast hún áður en hún laufgast og eru þá sérstaklega glæsileg. Allar víðitegundir eru einkynja. Það merkir að annað hvort eru einstaklingarnir karlkyns eða kvenkyns. Karlplönturnar bera rekla sem eru hlaðnir gulu frjói en kvenplönturnar hafa ekki eins litskrúðuga rekla. Því þykja karlplöntur að jafnaði fallegri þegar þær blómgast. Hrímaðar seljur ber í menningarhúsið Hof. Megn